Waarom?
Hoe bouw je een ezel?
100% energie-neutraal
Inspiratie
Transportdiensten
Ezelstal
Blog
Nieuwsbrief
Handige links
 

Energietransitie 2.0
Voor 6000 euro van het gas af.


11-04-2018 15:04 - Wij wonen deze zomer 10 jaar in onze jaren 60 rijtjeswoning. We hebben in die tijd tal van maatregelen genomen om ons energiegebruik terug te brengen. En met succes, want we gebruiken nog maar zo’n 400m3 gas per jaar en we ‘salderen’ ons elektra gebruik van 2100kWh per jaar, voor 100% met de opwek van onze zonnepanelen.
Maar nu is er ‘Groningen’. We moeten van het gas af. En onze hoogrendement accumulerende houtkachel kan eigenlijk ook niet meer vanwege de fijnstofuitstoot… hoe lossen we dat op? Tijd voor drastische maatregelen: Energietransitie 2.0


Tot nu toe was het makkelijk om ons energiegebruik steeds verder te beperken met ‘laaghangend fruit’. We hebben in ons huis tal van maatregelen genomen, waaronder spouwmuur isolatie, vloer en plafond isolatie, een zonneboiler en zonnepanelen. We verwarmen alleen de woonkamer. We hebben een zuinige HR-combiketel waarvan we de cv-temperatuur op 40°C hebben ingesteld. Daardoor geeft de ketel een optimaal rendement. Maar op koude winterdagen verwarmt de CV de kamer daarmee niet tot 18°. Op de echt koude dagen stoken we bij met een hoogrendement speksteenkachel (Altech Eclipse), Op die momenten stoken we hooguit 2 x 1:30 uur op een dag. In totaal ongeveer 2 kuub per jaar. Maar toch, houtstook produceert schadelijk fijnstof. En dus hebben we onszelf voor de keuze gesteld: of een duur fijnstof filter (€1600) op de schoorsteen of zorgen dat we die ‘peak-shaving’ met houtstook niet meer nodig hebben.

Is een warmtepomp de oplossing voor ons?
Naar aanleiding van de uitspraak van minister Wiebes dat je beter geen nieuwe CV-ketel meer kunt kopen, staan de kranten bol van de informatie over warmtepompen. Een warmtepomp is een soort omgekeerde koelkast: je neemt koude lucht, perst die samen waardoor er warmte vrij komt. En met die warmte verwarm je water tot een graad of 40. En dat kan je dan gebruiken om met een vorm van lage temperatuur verwarming (bijvoorbeeld vloerverwarming of een warmtemuur) je huis te verwarmen.

Het nadeel van een warmtepomp is de geringe afgiftecapaciteit. Je kunt niet even de CV een graadje hoger zetten en dan verwachten dat je binnen een half uur de gewenste temperatuur hebt bereikt. Een temperatuurstijging van drie of vier graden, kan uren duren. Daarom wordt geadviseerd om je huis constant op dezelfde hoge temperatuur te houden. Maar als je huis niet super goed kan worden geïsoleerd, dan lekt er dus constant 24 uur per dag, warmte weg. En dat maakt het energiegebruik van een warmtepomp in oudere huizen alsnog onnodig hoog.

Eigenlijk kan je een warmtepomp alleen goed inzetten als je huis een ‘buitenschil renovatie’ heeft ondergaan. Daarbij wordt het huis aan de buitenzijde geïsoleerd en luchtdicht gemaakt. Ooit zal het daar bij ons nog wel een keer van komen, maar daarin moet je ook je buren mee zien te krijgen. En het is een investering van zeker € 20.000. Voor ons is dat nu geen optie.

En ook in een goed geïsoleerd rijtjeshuis verbruikt een warmtepomp als het buiten de hele dag beneden 0°C is, nog altijd zo'n 20kWh per dag! Een warmtepomp heeft in een heel jaar al snel een verbruik van 3500kWh (± €735). Op zichzelf is dat geen probleem. De meeste huishoudens sparen met het afscheid van hun gasaansluiting al snel eenzelfde bedrag uit. Per saldo zal de energierekening per jaar ongeveer gelijk zijn.

Financiële ruimte
Wij verbruiken maar een klein beetje gas en het grootste gedeelte daarvan gaat op aan koken en warm water (in de winter als de zonneboiler geen warmte afgeeft). Als wij al onze kosten aan gas en hout bij elkaar optellen (stookhout €200, gas €240, vastrecht gas € 36, aansluitkosten gas €138, onderhoud CV-ketel €80, schoorsteenveger €48), geven we per jaar €742 uit aan verwarming (water en ruimte). Voor dat bedrag kunnen we ook ruim 3500kWh stroom inkopen. Daar zouden we een warmtepomp op kunnen laten draaien. Althans als we eerst voor € 30.000 ons huis laten renoveren en een warmtepomp laten installeren. Dat geld hebben we niet klaar liggen. We zouden het kunnen lenen (is met de huidige lage rentestand niet eens zo heel duur). Maar we willen ons huis voor ons pensioen over 15-20 jaar lastenvrij krijgen. En daarom is het goed om wel alle wellicht goedkopere alternatieven te onderzoeken.

Infrarood
Een ding waar we ons al tijden van bewust zijn is dat wij heel gelukkig worden van infraroodwarmte**. Veel verwarmingssystemen verwarmen de lucht. En de lucht verwarmt je lichaam. Maar dat is geen erg efficiënte overdacht van energie. Infrarood is licht. Licht dat op je lichaam valt, de materie in je lichaam in beweging zet en je daardoor opwarmt. Dat heeft allerlei voordelen. Er ontstaat bijvoorbeeld minder luchtstroming in de ruimte, waardoor er minder afkoeling door tocht is. De lucht blijft kouder waardoor er minder schimmels en bacteriën in kunnen leven. En de infraroodwarmte voelt prettig aan. Het voelt een beetje alsof je op een frisse windstille voorjaarsdag buiten in een warm zonnetje zit. Logisch ook want de warmteoverdracht van de zon naar de aarde gaat ook hoofdzakelijk via infraroodstraling.

Onze speksteenkachel geeft infraroodwarmte af. En onze (enkelvoudige) paneelradiatoren (grotendeels) ook. We hebben de keteltemperatuur laag gezet, zodat de cv-ketel het nooit op ‘de gewenste’ temperatuur krijgt in huis. En dat is prettig, want daardoor geven de radiatoren vrijwel altijd warmte af. Als de CV afschakelt omdat hij per ongeluk toch de gewenste temperatuur heeft bereikt, voelen we dat dan ook direct. Op de thermometer staat dan dat het 20° is, en toch voelt het opeens koud aan.

Met de gedachte dat een warmtepomp veel stroom gebruikt en bovendien een zeer grote investering vergt, hebben we besloten om eerst eens naar elektrische infraroodpanelen te kijken. Infraroodpanelen verwarmen puur op elektriciteit en hebben niet het voordeel dat ze energie uit de buitenlucht of de bodem halen, zoals warmtepompen wel doen. Maar de IR panelen zijn wel makkelijk op te hangen en te richten. Je kunt daardoor precies alleen de zithoek of de eethoek verwarmen. Zodra je ze aan zet zijn ze binnen 7 minuten op temperatuur. Met infraroodpanelen kan je dus heel gericht verwarmen en gaat geen energie verloren in het transport van warmte door het systeem of in het onnodig warm houden van de ruimte. Wat betreft het energiegebruik: stel dat je voor het verwarmen met infraroodpanelen 1000W nodig hebt, dan kan je met de beschikbare 3500 kWh de panelen 145 dagen continue aan hebben staan (of 291 dagen 12 uur per dag).

Afgelopen winter hebben we een paar van dit soort panelen gekocht om ze uit te proberen. Helaas viel dat een beetje tegen. Ze hadden onvoldoende vermogen (300 en 500Watt) om in de winter de kamer (20m3) echt warm te krijgen. Maar dat komt vooral omdat ons huis onvoldoende is geïsoleerd. We hebben weliswaar goede spouwmuurisolatie (Koston HR++ Termoparels), maar toch voelen onze binnenmuren in de winter altijd koud aan. Waarschijnlijk komt dat omdat we de verwarming alleen aan hebben als we zelf in de kamer zijn en de muren daarom nooit voldoende tijd krijgen om helemaal op te warmen. Ik heb zelfs het idee dat de koude muren een bepaalde luchtstroming op gang houden, die daardoor een onaangenaam ‘tochtgevoel’ veroorzaakt.

In tegenstelling tot de muren voelt de vloer in het geheel niet koud aan. Die is aan de onderzijde geïsoleerd met Tonzon-folie en voelt altijd ongeveer hetzelfde als de temperatuur in de kamer. Tonzon-folie is er juist op gemaakt om infraroodstraling terug te kaatsen. Maar er is nog een andere factor: de (houten) vloer heeft een veel lagere massa en warmtecapaciteit dan de stenen muur. En ook daardoor warmt de vloer sneller op.

Voorzetwand
We hebben daarom nu het idee opgevat om de muren aan de binnenzijde te isoleren met twee lagen Tonzon-folie in een voorzetwand. Een eerste proef met een raamwerk dat we met Tonzon bekleed hadden, gaf een spectaculaire verbetering van comfort. Door het scherm achter de bank te plaatsen en een infraroodpaneel voor de bank te zetten, kregen we een lekker warm gevoel om ons heen, terwijl de temperatuur in de kamer op een graad of 14 bleef steken.

Bij ons voorzetwandplan is het van belang dat we zo min mogelijk koudebruggen met de muur houden, maar ook dat de afwerking van de wand met een materiaal gebeurt dat een lage massa/warmtecapaciteit heeft. Immers, hoe minder massa er verwarmt hoeft te worden, hoe sneller de wanden warm zijn. Als de wanden warm zijn, zullen convectiestromen (luchtstromen) stoppen en door de stilstaande lucht zal het in de kamer sneller warm aan gaan voelen. Voor de hand ligt het om de afwerking met gipsplaat te doen. Toch kiezen we voor een extra dunne populieren multiplex. Dit soort mulitplexplaat heeft een lage dichtheid. In combinatie met de ranke Scandinavische houten meubelen in onze woonkamer hopen we dat daarmee de kamer snel op zal kunnen warmen en we de panelen dus ook minder lang aan hoeven laten staan.

Lagere investering
Het isoleren van de kamer met de Tonzon-folie kunnen we tegen geringe kosten zelf doen. Dit kost in totaal ongeveer €800. Naast het plaatsen van de voorzetwand investeren we ook nog €200 in nieuwe, goed sluitende en isolerende gordijnen. Daarmee zorgen we ervoor dat het gewone dubbel glas, bijna dezelfde isolatiewaarde krijgt als HR++ glas.

Als we alle investeringen bij elkaar optellen (dus ook de eerdere investering in de vloerisolatie en de spouwmuurisolatie) komen we op een totaal van € 3900 aan isolatiemaatregelen. De infraroodpanelen kosten rond de 1600 euro en een doorstroomverwarmer voor tapwater*** rond de €700. Voor een totaal van €6200 euro zijn wij straks hopelijk van het gas af, En een prettig bijkomstig voordeel is dat we aan deze manier van verwarmen bijna geen onderhoudskosten hebben dat op zichzelf al gemiddeld €10 per maand bespaart op de ‘energiekosten’.

Inmiddels hebben we ook nog een producent gevonden die een extra efficiënte infraroodtechniek gebruikt. Met voldoende isolatie en 2 panelen van slechts 300Watt, zou onze hele kamer verwarmt kunnen worden. Die kunnen we met 3500kWh zelfs meer dan 240 dagen per jaar continue aan laten staan. Met ongeveer 120 werkelijke stookdagen, waarop de verwarming 12 uur per dag aan staat, zouden we slechts zo’n 900kWh per jaar voor verwarming verbruiken; €16 per maand op de energierekening. Het is spannend of die claim echt gehaald wordt. Want als dat zo is, dan hebben we een heel krachtig concept waarmee heel veel huishoudens tegen lage investeringen heel snel van het gas af kunnen komen.

 


** Meer lezen over het toepassen van infraroodwarmte? Lees de Stralingswarmtegids geschreven door de ‘Lowtech’ journalist Kris De Decker, op basis van een eerdere uitgave geschreven door de in 2017 overleden duurzaamheidspioneer Sietz Leeflang (de12ambachten).

*** We gaan ook kijken naar een WTW-systeem waarbij het tapwater (mede) verwarmd wordt met warmte teruggewonnen uit ventilatielucht. Dat is echter wat duurder en moeilijker te installeren. Het voordeel is dat het minder piekvermogen vraagt op de elektra aansluiting en door de warmte terugwinning ook minder stroom verbruikt.

©